Głównym zadaniem systemu immunologicznego jest ochrona gospodarza przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Nazywa się to opornością. Oporność na infekcje stworzyła podstawę dla pierwotnej identyfikacji odporności swoistej. Ewolucja choroby zakaźnej u jednostki wymaga złożonych interakcji pomiędzy czynnikiem biologicznym (mikrobem, pasożytem) a gospodarzem. Kluczowe wydarzenia podczas infekcji czy infestacji (odpowiednio: inwazja czynnika mikrobiologicznego czy pasożytniczego) to: wejście mikroorganizmu, kolonizacja tkanek gospodarza, unikanie odpowiedzi immunologicznej gospodarza, uszkodzenie kolejnych tkanek czy zaburzenia funkcji. Niektóre
drobnoustroje, uwalniając toksyny, wywołują chorobę, nawet bez nadmiernej kolonizacji tkanek gospodarza. Wiele cech mikroorganizmów decyduje o ich wirulencji, a w patogenezie bierze udział wiele zróżnicowanych mechanizmów. Temat patogenezy mikrobiologicznej przekracza możliwości tego opracowania i nie będzie szczegółowo omawiany. Nasza dyskusja skupi się raczej na odpowiedzi immunologicznej gospodarza na drobnoustroje chorobotwórcze.
Oto kilka, ważnych ogólnych cech odporności przeciw mikroorganizmom:
1. W obronie przeciw drobnoustrojom pośredniczy zarówno wrodzona, jak i swoista odporność. Infekcje mikrobiologiczne dostarczają wyraźnego dowodu na to, jaką rolę odgrywa odporność swoista w poprawie mechanizmów odporności wrodzonej oraz w kierowaniu tych mechanizmów do miejsc, gdzie są one potrzebne. Mechanizmy odporności wrodzonej często są nieskuteczne w eliminacji mikroorganizmów, gdy brakuje odporności swoistej. Co więcej, wiele drobnoustrojów chorobotwórczych uległo ewolucji, by uniknąć mechanizmów obrony wrodzonej. Ochrona przeciw takim mikrobom krytycznie zależy od swoistej odpowiedzi immunologicznej.
2. Wrodzona odpowiedź immunologiczna przeciw drobnoustrojom odgrywa ważną rolę w określeniu natury swoistej odpowiedzi immunologicznej. Np. pobudzenie układu dopełniacza przez niektóre bakterie nasila produkcję swoistych przeciwciałi wydzielanie przez makrofagi interleukiny-12(IL-12), która jest niezbędna do rozwoju odporności komórkowej (CMI).
3. System immunologiczny, w celu skutecznego niszczenia rozmaitych mikroorganizmów, jest w stanie w różny i wyspecjalizowany sposób odpowiadać na ich obecność. Drobnoustroje znacznie różnią się wzorem inwazji gospodarza i patogenezą, stąd ich eliminacja wymaga rozmaitych układów efektorowych. Nic dziwnego, że zakres i rodzaj odpowiedzi immunologicznej na czynnik infekcyjny często decyduje o przebiegu i wyniku infekcji. Nasze późniejsze dyskusje będą zwracały uwagę na główne mechanizmy odporności swoistej przeciw różnym pasożytom i grzybom.
4. Przeżycie i patogenność mikroorganizmów u gospodarza w krytyczny sposób zależą od ich zdolności do unikania lub opierania się odporności obronnej. Jak przekonamy się później, mikroorganizmy rozwinęły rozmaite strategie przetrwania w obliczu silnej obrony immunologicznej.
5. Konsekwencje infekcji w postaci uszkodzenia tkanek i choroby mogą być wynikiem odpowiedzi gospodarza na obecność drobnoustroju i jego produktów, niż przez samego mikroba. Odporność, podobnie jak wiele innych mechanizmów homeostatycznych, jest niezbędna do przeżycia żywiciela, ale posiada również potencjał wywoływania uszkodzenia gospodarza.
