Pasożyty

TYP: PLATYHELMINTHES – PŁAZIŃCE

Gromada: Cestoda – tasiemce

Botriocephalus latus, Diphyllobothrium latum (z greckiego: bothrion=dołek + kephale=głowa; di+Phyllon=liść + bothrion=dołek) – tasiemiec szeroki; bruzdogłowiec szeroki – bardzo duży tasiemiec, obecny w jelitach człowieka i innych ssaków żywiących się rybami (kotów, psów, norek, niedźwiedzi). Na głowie znajdują się dwie bruzdy lub przyssawka (bruzdy czepne tasiemców). Posiada dwóch żywicieli pośrednich: pierwszym jest skorupiak, drugim ryba. Do zarażenia człowieka dochodzi podczas spożycia niedostatecznie ugotowanej ryby, a obraz kliniczny zarażenia mże przypominać niedokrwistość złośliwą.

Gromada: Trematoda – przywry

(z greckiego: Trematodes – przekłuty) – są to pasożyty ludzi i zwierząt, którymi można zarazić się w wyniku spożycia surowej lub niedostate-cznie ugotowanej ryby, skorupiaków i roślinności. Wszystkie przywry potrzebują mięczaków jako pierwszego, pośredniego żywiciela, w którym zachodzi złożony cykl rozwojowy. Stadium larwy, tóra przechodzi z mięczaków, może: wejść do drugiego żywiciela pośredniego (ryby, skorupiaki czy inne mięczaki), otorbić się na roślinach lub penetrować bezpośrednio poprzez skórę żywiciela ostatecznego. Ważne przywry człowieka należą do rodzaju

(1) KREW: Schistosoma.

(2) JELITA: Echinostoma, Fasciolopsis, Gastrodiscoides, Heterophyes, Metagonimus.

(3) WĄTROBA: Clonorchis, Fasciola, Dicocoelium, Opisthorchis.

(4) PŁUCA: Paragonimus.

TYP: NEMATHELMINTHES – OBLEŃCE

Gromada: Nematoda – nicienie

(z greckiego: nema=nić + eidos=postać) klasa zwężonych cylindrycznych robaków, obleńców, z których wiele gatunków jest pasożytami. Cechują się podłużnym ułożeniem mięśni. W pewnych systemach klasyfikacji uważa się je za oddzielny typ.

Oxyuris (Enterobius) vermicularis (z greckiego: Oxys=ostry + oura=ogon) – owsik ludzki: rodzaj jelitowych nicieni z rodziny Oxyuroidea.

Tęgoryjec – tęgoryjec starego świata lub europejski – Ancylostoma duodenale (z greckiego: ankylos=krzywy + stoma=usta) rodzaj nicienia z rodziny Ancylostomidae. Ancylostoma americanum, Necator americanum, A. brasiliense, gatunki odkryte u kotów i psów w południowo-wschodnich Stanach Zjednoczonych, Brazylii i innych tropikalnych krajach; ich larwy mogą wywoływać u ludzi wysypkę pełzającą. A. duodenale, powszechny europejski tęgoryjec, samiec o długości 10-12 mm i szerokości 0,4 mm, samica nieco większa; dojrzały pasożyt zamieszkuje jelito cienkie, będąc przyczyną dobrze znanego stanu jako ankilostomatoza (zakażenie tęgoryjcem).

Cykl rozwojowy tęgoryjca:

• Jaja opuszczają organizm człowieka z kałem. Są tak małe, że mogą być wdychane przez gospodarza razem z kurzem.

• Z jaj w ciepłej, wilgotnej glebie wylegają się larwy.

• Larwy przyczepiają się do skóry i przechodzą do krwi.

• Z krwią lub limfą larwy wędrują do płuc, po czym wspinają się drogami oddechowymi do przewodu pokarmowego. Tu osiągają dojrzałość.

• W jelicie cienkim larwy przyczepiają się do błon śluzowych za pomocą zębów przypominających hak, głównie w jelicie czczym, gdzie przechodzą rozmnażanie płciowe. Samice składają 10 000 jaj dziennie. Długość życia robaków wynosi 2-3 lata.

PODKRÓLESTWO: PROTOZOA – PIERWOTNIAKI

Giardia (Alfred Giard, paryski biolog, 1846-1908) lub Lamblia intestinalis, wiciowiec jelitowy pierwotniak, pasożyt rozmaitych kręgowców, m.in. człowieka, charakterystyczny dzięki obecności dużego ssącego dysku na brzusznej powierzchni ciała, za pomocą którego organizm przyczepia się do mikrokosmków nabłonka jelitowego gospodarza; dwa przednie jądra i osiem witek w czterech parach. Infestacja lamblią jelitową rozprzestrzenia się poprzez zanieczyszczoną żywność i wodę oraz poprzez bezpośredni kontakt człowiek-człowiek. Większość zainfekowanych osób nie ma objawów, lecz mały odsetek przypadków skarży się na rozmaite dolegliwości, m.in. niespecyficzny dyskomfort żołądkowo-jelitowy, biegunkę o różnym nasileniu (od łagodnej do obfitej), nudności, zmęczenie, anoreksję i utratę masy ciała.

PODKRÓLESTWO: FUNGI – GRZYBY

Grzybica – popularna nazwa dla Tinea – infekcji grzybiczej skóry, szczególnie skóry głowy i stóp, a czasami paznokci. Grzybica jest wywołana przez rozmaite gatunki grzybów, różne dermatofity (Microsporum, Trichophyton i Epidermophyton). Atakują też zwierzęta: źródło infekcji dla ludzi. Jest nazywana ringworm z powodu okrągłego kształtu konfiguracji uszkodzeń i wywołuje intensywne swędzenie. Tak naprawdę czynniki te są grzybami a nie robakami. Grzybica jest niezwykle zakaźna i może rozprzestrzeniać się poprzez bezpośredni kontakt lub przez zakażony materiał. Najbardziej powszechną postacią grzybicy jest stopa atlety, która dotyczy skóry pomiędzy palcami. Innym powszechnym typem jest grzybica skóry owłosionej głowy (tinea capitis), z której najpoważniejsza jest grzybica woszczynowa. Grzybica dotyczy również skóry pod zarostem (tinea barbae).

Choroby i dysfunkcje, wynikające z infestacji pasożytniczej mogą manifestować się jako:

• ALERGIA,
• ZAPALENIE STAWÓW,
• BÓL PLECÓW,
• BRUKSIZM (ZGRZYTANIE ZĘBAMI),
• ZAPALENIE JELIT,
• ZMĘCZENIE,
• CUKRZYCA,
• UCZUCIE PEŁNOŚCI W ŻOŁĄDKU,
• BÓLE GŁOWY,
• HIPOGLIKEMIA,
• ZABURZENIE TRAWIENIA,
• BEZSENNOŚĆ,
• TOCZEŃ,
• ZABURZENIE GOSPODARKI MINERALNEJ,
• NUDNOŚCI,
• BÓL SZYI,
• PROBLEMY Z ZATOKAMI,
• ZABURZENIE PRACY TARCZYCY,
• WYMIOTY
• a nawet RAK.

Powszechnie znane są fakty dotyczące pasożytów i ludzkiej odporności. Jednak większość antropologów uważa choroby zakaźne za formę selekcji naturalnej. Powodują one, że przetrwają tylko osobniki najsilniejsze. Jeśli to prawda, to najważniejszym czynnikiem dokonującym selekcji zawsze była nasza grupa krwi. Dodatkowymi czynnikami są: osobnicze zmienne genetyczne, ogólny stan zdrowia i systemu immunologicznego, higiena i warunki sanitarne.

Powoli, krok po kroku, nauka medyczna odkrywa, że grupa krwi jest głównym czynnikiem decydującym o wyniku walki pomiędzy żyjącym organizmem a jego zewnętrznym środowiskiem. Używając metod do oznaczania grup krwi, możemy przewidzieć i monitorować specyficzną zmienność grup krwi pod kątem funkcji immunologicznych (oporność, tolerancja immunologiczna i nadzór immunologiczny), aktywności metabolicznej, mechanizmów trawiennych i neurologicznych. Układ AB0 jest zdecydowanie najważniejszym systemem grup krwi, lecz tylko jednym z około 23 odkrytych do tej pory systemów, według których można oznaczyć grupę krwi.

Istnieją pewne silne powiązania pomiędzy grupą krwi a różnymi zakażeniami pasożytniczymi. Oprócz układu AB0 i statusu wydzielacza, wiele powiązań jest wyrażonych poprzez powiązania pomiędzy innymi mniejszymi systemami typującymi grupę krwi, takimi jak Kell, Duffy i antygen PI.

Żadna z grup krwi nie jest z natury lepsza czy gorsza od innych, wszystkie mają szczególne zalety i wady. W genetyce często obserwowaliśmy, że wczesne formy życia rozwijają się i ostatecznie są zastępowane przez formy późniejsze. Jeszcze obecnie, grupa 0 pozostaje najbardziej powszechną grupą krwi. Istnieje kilka prawdopodobnych wyjaśnień tego stanu rzeczy. Oczywiście jednym z nich jest liczebność genu 0 w ogólnej puli genetycznej i fakt, że – do pewnego stopnia – gen 0 jest samopowielający się. Antygen grupy 0 (w rzeczywistości antygen H złożony z fukozy) jest jedynym antygenem wytwarzanym przez osoby z grupą krwi 0, lecz także wytwarzanym w różnym stopniu przez wszystkie pozostałe grupy krwi. Antygen H pomaga komórkom systemu immunologicznego docierać do miejsc, w których konieczna jest naprawa. W związku z tym, utrzymanie genów niezbędnych do wytwarzania antygenu H jest niezwykle ważnym mechanizmem dla naszego przeżycia i może tłumaczyć, dlaczego mleko kobiece jest tak bogate w fukozę (podstawową substancję antygenu H). Skutecznie pomaga noworodkom w zwalczaniu infekcji, dopóki ich układy immunologiczne nie będą wystarczająco dojrzałe, by radzić sobie z nimi samodzielnie.

Nic dziwnego, że pasożyty mają swoje upodobania do grup krwi. Autor książek „Jedz zgodnie ze swoją grupą krwi” i „Żyj zgodnie ze swoją grupą krwi” - dr Peter J. DʼAdamo wspólnie z Catherine Whitney (wydanych przez G. P. Putnamʼs Sons, Nowy Jork, odpowiednio 1996 i 2001) poświęcił cały rozdział grupie krwi i chorobom zakaźnym (dr Peter J. DʼAdamo with Catherine Whitney: „Żyj zgodnie ze swoją grupą krwi” G. P. Putnamʼs Sons, Nowy Jork, 2001: 393-409). Oto cytat z książki dr J. P. DʼAdamo:

Pasożyt ten był rozpowszechniony w Ameryce zaledwie 70 lat temu, zwłaszcza na Południu (PRZYPIS: Afro-Amerykanie częściej należą do grupy 0). Wydaje się, że preferował osoby z grupą krwi 0 niż inne typy krwi. Nadal powszechnie występuje u zwierząt domowych, od których może przechodzić do ludzi. Ogniwem pośrednim zakażenia są zwykle brudne ręce oraz podwórka zakażone pasożytami pochodzącymi z psich odchodów. Podczas prac w ogrodzie należy używać rękawic i dokładnie myć ręce po każdym kontakcie z glebą.”

Wiele prac badawczych wykazało, że wiciowiec Giardia (zwany „zemstą Montezumy”) posiada antygen powierzchniowy, który naśladuje antygen grupy krwi A. W związku z tym infekcje u osób z grupą krwi A są częstsze i mają ostrzejszy przebieg, niż u pozostałych grup krwi. Wiciowce występują w organizmach dzikich zwierząt, w zakażonych strumieniach i wodzie studziennej. Epidemie mogą pojawiać się w rejonach, w których woda pitna jest zanieczyszczona ściekami. Można też zarazić się, pijąc wodę z jezior lub strumieni zamieszkałych przez zwierzęta wodne, takie jak bobry czy piżmoszczury, bądź zanieczyszczonych przez zwierzęta domowe, np. owce. Zdarzają się przypadki zakażeń bezpośrednich, zwłaszcza u dzieci i osób zatrudnionych w centrach opieki jednodniowej. Najczęstszym objawem jest biegunka, która – jako taka – może być poważnym i wyniszczającym zakażeniem.”

Wyniki dwóch badań wskazują, że ameby nie przyklejają się do erytrocytów jakiejś szczególnej grupy krwi w stopniu większym, niż w innych grupach. Jednak inna praca wykazała, że odsetek ameb usuniętych przez układ odpornościowy był wyższy, gdy były one przyklejone do erytrocytów grup A lub AB w porównaniu z grupami 0 i B. Tak więc, chociaż żadna szczególna grupa krwi nie wydawała się być bardziej podatna na amebę, niż pozostałe organizmy z grupą krwi, typy A i AB wykazywały lepszą odporność immunologiczną. Ten fakt prawdopodobnie wyjaśnia związek pomiędzy zakażeniem amebą a grupą krwi B, potwierdzony w jednej z prac badawczych”.

Malaria (zimnica, gorączka okresowa)

Malaria jest chorobą zakaźną wywołaną obecnością pierwotniaka z rodzaju Plasmodium. Przenoszony przez komara z rodzaju Anopheles, Plazmodium falciparum, P. malariae, P. vivax i P. ovale, podczas ukąszenia dostaje się do krwi. Malaria jest ograniczona głównie do terenów tropikalnych i subtropikalnych. Podczas ssania krwi przez komara do jego żołądka, dostają się parazyty zarażonej osoby. Tutaj namnażają się i następnie atakują gruczoły ślinowe. Podczas ukąszenia przez komara, parazyty zostają wstrzyknięte do strumienia krwi człowieka i wędrują do wątroby oraz innych narządów, gdzie się namnażają. Po okresie inkubacji, trwającym od 12 dni (P. falciparum) do 10 miesięcy (niektóre rodzaje z P. vivax), parazyty powracają do krwi i atakują erytrocyty. Szybkie powielanie się parazytów powoduje niszczenie erytrocytów (hemoliza wewnątrznaczyniowa) i uwalnianie większej ilości parazytów, zdolnych do zarażania innych czerwonych krwinek. Wywołuje to krótki napad dreszczy, gorączki i potów oraz utratę znacznych ilości erytrocytów, co jest przyczyną anemii. Kiedy zostaje uwolniona kolejna partia parazytów, ponownie pojawiają się objawy. Przerwy pomiędzy kolejnymi napadami gorączki różnią się w rozmaitych typach malarii: w czwartaczce wywołanej przez P. malariae, są to trzy dni; a w codziennej malarii (P. falciparum) – najgroźniejszej postaci – od kilku godzin do dwóch dni. Z tych czterech wymienionych postaci, tylko P. falciparum jest potencjalnie zagrażający życiu. Poważne, częste napady hemolizy wewnątrznaczyniowej prowadzą do uwolnienia barwnika krwi – hemoglobiny – do krążącej plazmy. Zmniejszone wydzielanie moczu, wynikające z blokady kanalików nerkowych przez hemoglobinę, może spowodować ostrą niewydolność nerek, z następującym uszkodzeniem wątroby, drgawkami i śpiączką. Grupa krwi ma istotny wpływ na podatność i ostrość przebiegu choroby.

Jeszcze trzydzieści lat temu eradykacja malarii wydawała się możliwa do osiągnięcia. Jednak opryski przeciw komarom okazały się nieskuteczne i coraz więcej nowych, odpornych na leki szczepów malarii odkrywamy do dnia dzisiejszego. Opracowywanie nowych preparatów nie nadąża za uodpornianiem na nie, ponieważ oporność na przeciwmalaryczne leki stale wzrasta.

Według dr J. P. DʼAdamo (dr Peter J. DʼAdamo with Catherine Whitney: „Żyj zgodnie ze swoją grupą krwi” G. P. Putnamʼs Sons, Nowy Jork, 2001: 393-409), osoby z grupą krwi 0 wykazują większą predyspozycję do infekcji P. vivax i nieco większy stopień odporności przeciw P. falciparum w porównaniu z innymi grupami krwi. Po zarażeniu mają lepsze rokowanie niż w innych grupach krwi. Osoby z tą grupą są najlepiej chronione przed tworzeniem się rozetki – autoimmunologicznej reakcji we krwi, walczącej z parazytem.

Osoby z grupą krwi A są bardziej predysponowane do infekcji P. vivax i wykazują nieco większy stopień odporności przeciw P. falciparum w porównaniu z grupą B czy AB. Po zarażeniu rokowanie jest gorsze – nie wyłączając powikłań mózgowych. Grupa krwi AB jest w pewnym stopniu bardziej chroniona przed inwazją niektórych form parazytów malarii. Po zarażeniu rokowanie jest negatywne, podobnie jak w grupie A. Grupa B wykazuje większą predyspozycję do infekcji P. falciparum, jednak po zarażeniu rokowanie jest lepsze niż w grupach A czy AB.

Gdzie można odnaleźć odpowiedź na wyżej wspomniane problemy? Przede wszystkim, tak jak w przypadku wszystkich innych chorób, w profilaktyce. Wzmocnienie systemu immunologicznego jest najważniejszą rzeczą, jaką możemy uczynić dla naszego organizmu chroniąc się przed inwazją parazytów. I w tym miejscu warto wspomnieć o ParaProteX